Kompostlaştırmadaki Etkenler

Kompostlaştırma işlemindeki önemli etkenleri bilmek her zaman kompost yapma hızınızı ve performansınızı olumlu yönde etkileyecektir. Bu etkenleri her zaman akılda tutmak ve yaptığınız kompost yöntemine ne şekilde etki ettiklerini bilmek önemlidir. Örneğin oksijen kompostlaştırmada önemli bir etkendir, ancak  bahçede kompost yaparken işlemin oksijene ihtiyacı varken, bokashi kompostunda tam tersi olarak oksijensiz bir ortam gereklidir. Aşağıda, bu 5 önemli etkenle ilgili özet bilgileri bulabilirsiniz.

Oksijen

Genellikle tüm canlılar yaşamak için oksijene ihtiyaç duyarlar. Ancak mikroorganizmalarda durum biraz değişiklik gösteriyor. Oksijenli ortamda yaşayan ve faaliyetlerini sürdüren organizmalar olduğu gibi, oksijensiz ortamda yaşayabilen mikroorganizmalar da var. Eğer geleneksel yöntemlerle bahçede kompost yapıyorsanız, oksijen her zaman önemli ve gereklidir. Yığına ne kadar oksijen sağlarsanız, aerob mikroorganizmalar o kadar daha hızlı ve verimli çalışır. Oksijenin az olduğu ortamda sıcak kompost gerçekleşmez, dolayısıyla kompost yapma hızınız da düşer.

Buna karşın bokashi kompostu yapıyorsanız, o zaman da ortamda oksijenin olmaması gerekir. Bokashi kabının içerisindeki malzemeyi iyice sıkıştırmalı ve kapağını da hava almayacak şekilde kapatmalısınız. Böylece anaerob mikroorganizmalar fermantasyonu gerçekleştirebilirler. Kompost yaparken, kullandığınız kompost yöntemine göre oksijen etkisini her zaman göz önünde bulundurmalısınız.

 

Su Miktarı

Kompostlaştırma yöntemlerinde su miktarı da oldukça önemlidir. Tüm canlılar gibi mikroorganizmalar da yaşamlarını sürdürmek için suya ihtiyaç duyarlar. Ancak suyun miktarı oldukça önemlidir. Su miktarının fazla olduğu kompost yığınlarında mikroorganizmalar oksijen alamazlar, su miktarının az olduğu yani kuru ortamlarda da mikroorganizmalar yığın içerisinde hareket edemezler ve verimli çalışamazlar.

İdeal bir kompost yığındaki su miktarı %40-60 arasında olmalıdır, eğer yığında bundan fazla su varsa kuru malzeme eklenmeli, az su varsa da su ilave edilmelidir. Örneğin, yemek atıkları içerisinde su miktarı ortalama %85 civarındadır. Dolayısıyla yığına ekleyeceğiniz kuru karbon malzeme, hem mikroorganizmalara enerji sağlar hem de yığındaki su miktarını azaltır. Endüstriyel kompost makinelerinde, sisteme ekleyeceğiniz malzemenin su oranı fazlaysa, malzemenin su oranını istenilen seviyeye düşürecek uygulamalar yapılır.

 

C/N Oranı

Kompost yapımındaki bir diğer önemli etken ise, yığındaki karbon ve nitrojen elementlerinin oranıdır. Mikroorganizmalar kompostlaştırmayı yaparken karbon elementinden enerji, nitrojen elementinden ise besin (protein) alırlar. Mikroorganizmalar için en ideal durum C/N oranının 30 olmasıdır. Bu oranın, element cinsinden olduğuna dikkat etmek gerekir. İdeal kompost yığınını oluştururken, element cinsinden olan oranlar ağırlık cinsine çevrilmelidir. Bunu için de C/N oranlarını gösteren tablolar kullanılır.

Bu oranları tutturamam diye sakın tasalanmayın, C/N oranının 20-40 aralığında olması da kompostlaştırma için yeterlidir. Yığına atacağınız karbon bakımından zengin kahverengi atıklar (kuru yapraklar, ahşap talaş ve öğütülmüş ağaç dalları gibi) ile nitrojen bakımından zengin yeşil atıkların (sebze ve meyve atıkları gibi) hangi oranda konacağı en önemli konulardan birisidir.

Nitrojen bakımından zengin yeşil atıklar dendiği zaman da, malzeme içerisindeki nitrojenin karbondan daha fazla olduğu anlaşılmamalıdır. Tüm organik atıklarda Karbon elementi Nitrojen elementinden daha fazladır.Yeşil ve kahverengi atık kavramı da renkle ilgili değildir, malzeme içerisindeki C/N oranı ile ilgilidir. Örneğin kahve posasının rengi kahverengidir ancak yeşil atık sınıfındadır, çünkü C/N oranı 20 dir. C/N oranı küçüldükçe malzeme daha yeşil, C/N oranı büyüdükçe de malzeme daha kahverengi olur. 

 

Ortam Sıcaklığı

Geleneksel kompost yöntemlerinde (süreç doğru işletilirse) mikroorganizmalar ısı üretirler ve yığın içerisindeki sıcaklık artar. Bu, mikroorganizmaların ürettiği bir ısıdır ve biz buna sıcak kompost diyoruz. Ancak bunu, mikroorganizmaların verimli çalıştıkları ortam sıcaklığı ile karıştırmamak gerekir. Ortamın sıcaklığı fazlaysa mikroorganizmalar daha rahat çalışır. Bunun için, bahçe kompost bidonunuzu yerleştirirken güneş alan bir yer seçmenizi öneriyoruz. Eğer bahçenizdeki kompost bidonunun izolasyonu yoksa, tabii ki soğuk kış aylarında kompost oluşumunun hızı yavaşlar.

 

Parça Büyüklüğü

Kompost yığınına atılan organik malzemelerin parça büyüklüklerinin küçük olması, tüm kompost yöntemlerinde istenilen bir durumdur. Kompostlaştırmayı yapan makroorganizmalar da (solucanlar gibi), mikroorganizmalar da bundan hoşlanırlar! Örneğin yığına bir elmayı bütün şekilde atarsanız, mikroorganizmalar ilk önce elmanın yüzeyinde çalışmaya başlarlar. Ancak elmayı ikiye keserseniz, onlara çalışacak daha fazla yüzey vermiş olursunuz. Elmayı dörde keserseniz de, alanı tekrar arttırmış olursunuz. Solucanlar için de durum benzerdir, onlara da ne kadar küçük parça verirseniz, organik maddeleri sindirmeleri yani kompost yapmaları daha çabuk olur.

Kompostlaştırma işlemindeki etkenlerin birbirleri arasındaki ilişkileri de göz ardı etmeyin. Küçük parça iyidir, ancak tüm malzemeleri blener veya öğütücü ile küçültürseniz, bu sefer de yığın içerisindeki boşluklarını yok edersiniz ve mikroorganizmalar oksijen alamaz. Örneğin çim atıkları küçük ve boşluksuz parçalardan oluşur, dolayısıyla bidona atılırken oranına dikkat etmek gerekir. Aralarına muhakkak hava boşlukları yaratacak malzemeler eklemeyi ihmal etmeyin.

 

 

 

Leave a reply